به شما ارز ۴۲۰۰ تومانی تعلق می‌گیرد

برخی از ناشران ترجیح می‌دهند ورشکسته شوند، تا فعالیتشان را در بازار نشر الکترونیکی گسترش دهند. چرا؟

به شما ارز ۴۲۰۰ تومانی تعلق می‌گیرد

هزینۀ کاغذ تحریر هفتاد گرمی یا بالکی پنجاه‌وپنج گرمی، ورق زینک آلومینیومی، چسب گرم، رنگ ماشین چاپ افست، حمل‌ونقل از چاپخانه تا مراکز پخش و درصدی که مراکز پخش از فروش برمی‎دارند، زیاد است. در یک سال‌ونیم اخیر زیاد و زیادتر هم شده. در کنار این بالا رفتن هزینه‌ها، یارانه‌هایی که از طرف دولت به ناشران پرداخت می‎شد کمتر شده و به طور موازی مخاطبان کتاب و مجلات هم کمتر و کمتر. قیمت ورق کاغذ به روز تغییر می‌کند، قیمت ورق زینک به ماه و هزینه‌های چاپخانه و شرکت پخش، از این کوچه به آن کوچه. با همۀ این احوال و در کنار حجم عظیم مطبوعات و انتشارات ورشکسته، ناشران کمی از سنگر چاپ کاغذی عقب‌نشینی کرده‌اند و دامنۀ توزیع الکترونیکی محصولاتشان را گسترش داده‌اند. نشر الکترونیکی که همواره به عنوان آلترناتیو نسخۀ چاپی کتاب و مجله از آن یاد می‌شود، در سخت‌ترین شرایط بازار چاپ و کاغذ هم نتوانسته رقیب گردن کلفتی برای حریف سنتی‌اش به حساب بیاید و خودش را بالا بکشد. ناشران ترجیح می‌دهند ورشکسته شوند، تا فعالیتشان را در بازار نشر الکترونیکی گسترش دهند. چرا؟ طبیعتاً مثل هر پدیدۀ دیگری می‎‌‎تواند بسته به جایگاه پاسخ‌دهنده و تجربیاتش بی‌نهایت جواب داشته باشد. اما منی که در چند سال اخیر بیشتر نزدیک به ناشرها بوده‌ام، مهم‌ترین عامل را عملکرد غیرمنصفانه پلتفرم‎‌های کتاب‌خوان با ناشران می‎دانم.

دربارۀ منصفانه یا غیرمنصفانه بودن سهم ناشر و پلتفرم از فروش محصول می‌شود با شنیدن صدای هر دو طرف دعوا و در فضای دیگری قضاوت کرد. اما نقطۀ اوج تعامل بین ناشر و پلتفرم که راحت‌تر می‏‌شود آن را قضاوت کرد نه در سهم هرکدام آن‎ها از فروش که در نرخ تبدیل ارز در فروش دلاری محصولات است. در پلتفرم کتاب‌خوان فیدیبو که پرمخاطب‏ترین اپلیکیشن کتاب‌خوان فارسی زبان است، نرخ تبدیل ارز ۴۲۰۰ تومان برای ناشر محاسبه می‌شود! تکرار می‎کنم: در روزها و ماه‌هایی که دلار در صرافی‌های تهران زیر ۱۱ هزار تومان نیامده، نرخ تبدیل آن در فیدیبو ۴۲۰۰ تومان است.

وقتی که در توافق بین ناشر و پلتفرم‌های آنلاین از چهل تا شصت درصدِ فروشِ هر نسخه از مجله و کتاب به پلتفرم و مابقی به ناشر می‌رسد و زمانی که این قاعده شامل فروش ارزی محصولات هم می‌شود، سهم ناشر از کتابی که در فیدیبو پنج دلار به فروش می‏‌رسد باید پنجاه درصد باشد. اما سهم تبدیل ارز شدۀ ناشر تنها ده هزاروپانصد تومان است و سهم پلتفرم فیدیبو با احتساب قیمت ارز در بازار آزاد، نزدیک به پنجاه هزار تومان! در چنین شرایطی سود ناشی از فروش ارزی یک کتاب یا مجله برای ناشر کمتر از بیست درصد می‏‌شود. در حالی که همۀ هزینه‌های مربوط به تولید محتوا، ویرایش، اخذ مجوز از ارشاد و … برعهدۀ ناشر است و پلتفرم‌های کتاب‌خوان تنها بستر فنی لازم برای بارگذاری محتوا را در اختیار ناشر قرار می‌دهند.

این شاید تنها دلیل شکست پلتفرم‌های آنلاین کتاب‌خوان در برابر رقیب سنتی، یعنی چاپ کاغذی نباشد. اما بدون شک تا وقتی که آن‎ها نتوانند رضایت یکی از طرفین اصلی معامله یعنی ناشران را به دست آورند، نمی‌توانند در این رقابت پیروز شوند. هرچقدر هم که مخاطبان کتاب بیشتری این اپلیکیشن‌ها را نصب کنند، در نهایت با عدم همراهی ناشران و عرضۀ کمِ کتاب در آن‎ها، این اپلیکیشن‌ها شکست خواهند خورد. درست مثل مرکز خریدی که مدیر مرکز، هزاران مشتری را به آنجا کشانده اما مغازه‌هایش همه بسته‌اند.