ایران، گرمایش زمین و توافق‌نامه پاریس

آرشیو یادداشت‌ها با برچسب

محیط‌زیست

تعداد مطالب: 24

ایران، گرمایش زمین و توافق‌نامه پاریس

ایران، گرمایش زمین و توافق‌نامه پاریس

پس از توافق‌نامه‌ای که اخیرا در همایش تغییرات جوی پاریس به دست آمد، دو مسیر در آینده ایران متصور است؛ اجرایی شدن توافق‌نامه که به معنای اعمال تغییرات رادیکال در اقتصاد و شیوه‌های تولید و مصرف کشور خواهد بود، یا عدم التزام به آن که در آینده‌ای نه چندان دور منجر به غیرقابل‌سکونت شدن بخش‌های وسیعی از کشور خواهد شد. رامین مسلمیان در این یادداشت این دو سناریوی احتمالی را بررسی می‌کند.
ناتوانی مصلحتی دولت فرانسه

ناتوانی مصلحتی دولت فرانسه

«با اشاره به وضعیت امنیتی پاریس، دولت فرانسه تظاهرات اقلیمی برنامه‌ریزی شده ۲۹ نوامبر در پاریس را ممنوع کرده است. با اینکه تراژدی اتفاق افتاده، برنامه‌های اولیه ما را به هم ریخته، ما راهی پیدا خواهیم کرد که مردم در پاریس بتوانند خواست عدالت اقلیمی را به گوش برسانند.»

این عبارات در صفحه اول وبسایت یکی از سازمان‌دهندگان تظاهرات جهانی اقلیمی نوشته شده است. «۳۵۰» یکی از سازمان‌هایی است که همراه دیگر گروه‌ها و سازمان‌ها به برنامه‌ریزی دو هفته تظاهرات، راهپیمایی، تجمعات و برنامه‌های دیگر از آغاز تا پایان اجلاس سران تغییرات اقلیمی پرداخته است. قرار است روزهای ۲۸ و ۲۹ نوامبر، در ۱۵۰ کشور دنیا، ۲۱۷۳ برنامه مختلف برگزار شود.

۲۰ سال است که سران کشورها دور هم جمع می‌شوند تا در مورد خطرات تولید و انتشار بی‌رویه گازهای گلخانه‌ای تصمیماتی اتخاذ کنند، اما تا کنون نه تنها از میزان تولید و سوخت کربن کاسته نشده که هر سال وضعیت زمین از سال پیش نگران‌کننده‌تر می‌شود. با این حال، امسال، شاید با سال‌های گذشته فرق کند. پیامدهای احتمالی نشست دوازده روزه (۳۰ نوامبر تا ۱۱ دسامبر) تغییرات اقلیمی سران کشورها کمی امیدبخش به نظر می‌رسد. بعضی وعده‌ها پیش از اجلاس داده شده؛ اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۳۰ انتشار گازهای گلخانه‌ای را ۴۰ درصد (به نسبت سال ۱۹۹۰) و آمریکا، تا سال ۲۰۲۵ انتشار این گازها را ۲۶ تا۲۸ درصد (به نسبت سال ۲۰۰۵) کاهش خواهند داد. چین، نیز به این قائله خواهد پیوست. اینها کشورهایی‌اند که نود درصد حجم تولید گازهای گلخانه‌ای جهان را تولید می‌کنند و عدم توافق بینشان مانع بزرگی در پیشبرد معاهده‌های بین‌المللی بوده است. تدقیق و تعیین موعدی مشخص برای کاهش میزان تولید کربن، قدمی بزرگ در پیشگیری از نتایج فاجعه‌بار تغییرات اقلیمی، نوسانات ناگهانی آب‌و‌هوایی، گرمایش زمین و بالا آمدن آب دریاهاست. پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که حتی درصورت عملی شدن اقدامات و وعده‌های کشورهای شرکت‌کننده در اجلاس پاریس، تا آخر قرن ۲۱ام زمین بین ۲.۷ تا ۳ درجه گرم خواهد شد. دانشمندان این عدد را همچنان خطرناک می‌دانند؛ برای اینکه زمین قابل زندگی کردن باشد نباید از ۲ درجه گرمتر شود. برای رسیدن به این هدف، از همین حالا، تمام زغال‌سنگ‌های جهان باید در زمین باقی بمانند. از این روست که بسیاری از تحلیلگران و فعالان محیط زیست تصمیمات وعده داده شده در این اجلاس را کافی نمی‌دانند.

در چنین بستری، شنیده شدن صداهای پیشرو‌تر و حضور نهادهای مستقل و مردمی در برنامه‌هایی به موازات نشست، مهم‌ می‌شود. این تظاهرات‌ها در نقاط مختلف جهان خواهان عدالت تغییرات اقلیمی هستند و نجات زمین از معرض نابودی را در گروی تغییرات بنیادین اقتصاد جهانی و شیوه‌های تولید و مصرف کنونی می‌دانند. قرار بود ۱۲ دسامبر تظاهرات عظیمی در شهر پاریس برگزار شود که اختتامیه همه برنامه‌های اعتراضی باشد، اما  پس از کشتار هفته گذشته در پاریس  و اعلام وضعیت اضطراری، دولت اولاند این تظاهرات را ممنوع کرد. دولت فرانسه مدعی است که قوای حفظ امنیت پاریس را در چنین شرایطی ندارد. نائومی کلاین در این یادداشت شکاف عمیق چنین منطقی را عیان می‌کند.
تا کار از کار نگذشته!

تا کار از کار نگذشته!

به‌دست آوردن اطلاعات انجمن‌های مردم‌نهاد چندان ساده نیست. به‌ویژه اگر به دنبال این باشیم که یک شاخه از آنها را دنبال کنیم. ١٨٠ سازمان غیردولتی(ان‌جی‌او) محیط‌زیستی در کشور ثبت شده‌اند. بخشی از این سازمان‌ها پایگاه‌های اینترنتی ندارند و تعدادی هم سایت‌ها یا وبلاگ‌هایشان فعال نیست که دسترسی به اطلاعات‌شان را با مشکل مواجه کرده است. با این وجود می‌توان در نگاهی کلی، این «ان‌جی‌او»‌ها و کارکردهایشان را با توجه به معضلات مختلف چند استان کشور از نظر گذراند و البته یادآوری کرد که تا درخصوص بحران‌های زیست‌محیطی ایران، کار از کار نگذشته، باید مردم هم در کنار دولت فکری به‌حال زیست‌بوم خود کنند.
توحش همگانی و ایدئولوژی انکار

توحش همگانی و ایدئولوژی انکار

تخریب جهانی محیط‌زیست برای اولین‌بار مسئله بقای محیط‌زیست و ادامه گونه انسان را مطرح کرده است. امسال گرم‌ترین سال در صد سال گذشته بود. به‌جز گرمایش زمین بر اثر گازهای گلخانه‌ای، تغییر دمایی فصول در مناطق جغرافیایی، خشک‌سالی، ذوب‌شدن یخ‌های قطب و بالاآمدن سطح آب، سوراخ‌شدن لایه ازن، انقراض بسیاری از گونه‌های حیوانی، گیاهی و...، برخی دیگر از مشکلات محیط‌زیست هستند. ارتباط این تخریب گسترده با نیروهای تولیدی سرمایه‌داری در آثار مارکس و انگلس بحث شده است. سرمایه‌داری، فقط با تخریب منابع اصلی ثروت یعنی زمین و کارگر است که در مسیر رشد قرار می‌گیرد. آیا حل بحران محیط‌زیست بدون توجه به نقش آن در تأمین ارزش و انباشت در فرماسیون سرمایه‌داری و بدون دگرگونی این فرماسیون، امکان‌پذیر است؟ چقدر می‌توان به اثرگذاری نهادهایی که در مورد محیط‌زیست فعالیت می‌کنند، امیدوار بود؟ نمونه اعلای آن حزب سبزهای آلمان بود که در اتحاد با مرکل از بمب‌های خوشه‌ای حمایت کرد.


پنجشنبه گذشته سمیناری با همین مضمون با عنوان «محیط‌زیست، سرمایه و سلطه» در مؤسسه پرسش برگزار شد. نخست نیما عیسی‌پور درباره بت‌وار‌گی طبیعت صحبت کرد. سپس جواد گنجی به ارتباط شهرنشینی و به‌تبع آن حاشیه‌نشینی اجباری طبقات پایین و سلب مالکیت گسترده در تاریخ سرمایه‌داری پرداخت. او نتیجه‌ بلافصل سیاست‌های نولیبرال را گسترش طبقه‌ گسترده‌ای از کارگران غیرماهر، ایجاد سونامی‌های بیکاری، تخریب گسترده‌ زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی بسیاری از کشورهای جهان سوم، ایجاد بخش غیررسمی کار، دامن‌زدن به تنش‌های اقتصادی، مذهبی و قومی در شهرها، فراگیرشدن نیروهای مافیایی و زیرزمینی در عرصه‌ اقتصاد شهری و بسیاری معضلات و مسائل دیگر دانست که همگی نقش تعیین‌کننده‌ای در ایجاد و گسترش پدیده‌ زاغه‌نشینی داشته‌اند.


در آخر مراد فرهادپور از گفتار ایدئولوژیک انکار در جهان امروز و به‌صورت خاص، انکار بحران محیط‌زیست گفت. گفتاری با سخنگوهای فراوان؛ از ‌میلیاردرهای نیمه‌دیوانه آمریکایی، آنهایی که هنوز اصرار دارند بحرانی وجود ندارد و با کمک پوپر و هایک، تقلا می‌کنند زمین‌شناسی و اکولوژی را از دایره علوم خارج بگذارند، فرهادپور تأکید دارد انتخاب ما دیگر بین توحش و تمدن نیست، چون این انتخاب پشت‌سر ماست. او معتقد است سرمایه‌داری خود را با ذات خود یکی کرده و این توحش، همگانی شده است. از نظر او، ایدئولوژی در مقام انکار، یعنی گسترش توحش در همه‌جا. برای فرهادپور این انکار به معنای پایان سیاست نیست، بلکه به معنای مواجهه با دوگانه‌هایی است که توحش را با هم همگانی می‌کنند. بااین‌حال، او نشان می‌دهد از دل کلی‌شدن این توحش است که استثناهایی بیرون می‌آید و از آنجاکه سرمایه‌داری توحش را یکدست کرده، پس این فرم‌ها نیز می‌توانند پس از مدتی یکدیگر را پیدا کنند. آنچه در ادامه می‌خوانید، گزارشی از بحث مراد فرهادپور در این همایش است.

زیست‌بوم خلیج‌فارس زیر چکمه نفت

زیست‌بوم خلیج‌فارس زیر چکمه نفت

خلیج‌فارس دارای اکوسیستمی حساس و شکننده است و عبور صدها نفتکش به‌طور روزانه از این پهنه آبی آن را شکننده‌تر کرده زیرا نفت بسیاری از طریق تردد نفتکش‌ها وارد آن می‌شود و از آن‌جا که مأمن بسیار غنی برای آبسنگ‌های مرجانی است، حیات این گونه‌های باارزش به خطر می‌افتد. براساس یک گزارش، سالانه بیش از ١٠‌هزار شناور و نفتکش در خلیج‌فارس تردد می‌کند که ٧٥‌درصد آنها نفت‌خام و محصولات نفتی حمل می‌کنند و این مسأله تهدیدی برای محیط‌زیست این پهنه آبی است زیرا طبق همین گزارش‌ها، سالانه بیش از یک‌میلیون تن نفت وارد خلیج‌فارس می‌شود.

آشوب در آشوراده

آشوب در آشوراده

بالاخره آشوراده واگذار می‌شود. آب پاکی روی دستان طبیعت و حیات‌وحش ریخته شد. چندی پیش سرتیتر خبرگزاری‌های سراسر کشور به موضوع واگذاری تنها جزیره دریای‌خزر به مقاصد گردشگری اختصاص یافته بود. جزیره‌ای که در مرکز شبه‌جزیره میانکاله در شهرستان بندرترکمن، استان گلستان  قرار دارد.

آدم‌ها در شهر دودها

آدم‌ها در شهر دودها

سرفه‌های خشک و مکرر خبر از ناراحتی ریه صدها کودک در شهر می‌دهد. اینجا نگین سبز اصفهان است با کبدهای تعویضی، سرطان و ام اس و سکته‌های مغزی و قلبی. مردم در میان گلایه‌هایشان از حضور صنایع آلاینده می‌گویند و از مسؤولان تقاضای رسیدگی دارند. آنها می‌خواهند اطمینان پیدا کنند که حضور این صنایع در نزدیکی محل زندگی‌شان خطرآفرین نیست.