اعتراضات سراسری این روزها علنی‌ترین بروز یک نیروی سیاسی سوم در ایران است. به‌رغم گرایش‌های مقطعی به گروه‌های مختلف سیاسی درون نظام و اپوزیسیون این نیروی سوم را هنوز هیچ گروهی نمایندگی نمی‌کند. یک سازمان‌دهی سیاسی مدرن، غیرهویتی، دموکراتیک، برابری‌طلب و مستقل می‌تواند این نیروی سیاسی را به صحنه سیاست ایران پیوند بزند و زندگی همه افراد این جامعه را بهبود ببخشد. ساختن این سازمان‌دهی سیاسی نیازمند کنشی جمعی و دموکراتیک میان همه کسانی است که به دنبال تغییرات واقعی در کشورند، حتی آن‌ها که این روزها از سرنوشت و ماهیت اعتراضات سراسری بیمناکند.

شکل گیری تظاهرات اعتراضی در شهرهای مختلف ایران بسیاری را شگفت‌زده کرد. نه مخالفت چهره‌های مشهور سیاسی و نه تهدیدهای دولت هنوز نتوانسته است معترضان را از مسیری که می‌روند برگرداند. راهکارهای جایگزین گروه‌های سیاسی رسمی برای اعتراض هم هنوز اقبالی در میان معترضان نیافته است.

فارغ از اینکه این اعتراضات از کجا شروع شده و رسانه‌ها و نیروهای مختلف خارجی یا داخلی از آن چه بهره‌برداری‌ای می‌کنند. لازم است به خاستگاه‌ها و محتوای آن نگاهی بیندازیم.

سردرگمی در برابر اعتراضات

از کسانی که سعی می‌کنند اعتراضات را به رقیب سیاسی‌شان یا حتی به کشورهای خارجی مرتبط کنند که بگذریم، بسیاری هنوز از منظری آزادی‌خواهانه به وقایع اعتراضی یک هفته اخیر در سراسر ایران با تردید و شک نگاه می‌کنند. این شک از کجا می‌آید؟

بخش مهمی از سردرگمی و حیرت تحلیل‌‌گران سیاسی در مواجهه با اعتراضات سراسری ناشی از این است که نمی‌توانند آن را در چارچوب این دوگانه بفهمند. ناتوانی از فهم جنبش‌ها و نیروهای سیاسی خارج از این دوگانه‌ها این تمایل را ایجاد می‌کند که اعتراضات را به عوامل بیرونی و خارجی ربط دهند.

در فاصله سال‌های ۷۶ تا ۹۶ دو دوگانه اصلی، زیربنای  تحلیل و عملکرد سیاسی عمده نیروهای سیاسی ایران را می‌سازد.

  • دوگانه دولت / حاکمیت: این دوگانه تحلیلی از ساختار جمهوری اسلامی نشان می‌دهد که دولت (قوه مجریه) به خصوص زمانی که در اختیار اصلاح‌طلبان باشد، بخشی جدا و البته کم‌قدرت در بدنه سیاسی جمهوری اسلامی است.
  • دوگانه اصلاح‌طلب / اصولگرا: از سال ۷۶ به این سو این دو گروه بر سر قدرت سیاسی در ایران جنگیده‌اند و عرصه‌های مختلف سیاسی را بین خود تقسیم کرده‌اند. فرض سیاست رسمی در ایران بر این است که دو قطبی‌ای میان این دو جریان وجود دارد و در نهایت هر اتفاق سیاسی در کشور به نفع یکی از آن دو خواهد بود.

اما واقعیت این است که مردم معترض در خیابان‌های امروز به این دوگانه‌ها بی‌توجهند. برای آن‌ها فرقی نمی‌کند که در خواسته‌هایشان دولت را خطاب قرار می‌دهند یا حاکمیت را و یا عملکردشان در نهایت به نفع جناح اصلاح‌طلب تمام خواهد شد یا اصولگرا.

بخش مهمی از سردرگمی و حیرت تحلیل‌‌گران سیاسی در مواجهه با اعتراضات سراسری ناشی از این است که نمی‌توانند آن را در چارچوب این دوگانه بفهمند. ناتوانی از فهم جنبش‌ها و نیروهای سیاسی خارج از این دوگانه‌ها این تمایل را ایجاد می‌کند که اعتراضات را به عوامل بیرونی و خارجی ربط دهند.

معترضان از کجا می‌آیند؟

به یک‌باره چطور به فاصله ۹ ماه پس از انتخاباتی که یک دولت مورد تایید اصلاح‌طلبان بر سر کار آورد و درست در جایی که به نظر می‌رسید مردم با ۲۴ میلیون رای به روحانی کار اصلاح کشور را با اطمینان به دولت سپرده‌اند در ده‌ها شهر ایران تظاهرات اعتراضی گسترده به وجود آمد؟

تحلیل‌گران اصلاح‌طلب در بیست سال گذشته گزاره‌ «راه تغییر انتخابات است» را پیش کشیدند. این گزاره لزوما غلط نبود  و بسیاری برخی تغییرات را در پس هر انتخابات شاهد بودند. شاید در این میانه تغییرات پس از روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد از همه ملموس‌تر بود. اما رفته رفته و به‌ویژه در سال‌های پس از ۸۸ این گزاره به شکل دیگری تغییر کرد «تنها راه تغییر انتخابات است». این گزاره به‌ویژه در آستانه انتخابات ۹۴ و ۹۶ آنقدر تکرار شد که تحلیل‌گران اصلاح‌طلب و طرفدارانشان آن را باور کردند.

معترضان خیابانی اما به نظر چنین گزاره‌ای را نمی‌پذیرند. برای این معترضان حالا روشن است که صندوق انتخابات و انتخاب میان اصلاح‌طلب/اصولگرا تنها راه‌حل مشکلاتشان نیست. در سیاست‌های اقتصادی، هم اصولگرایان در دوران احمدی‌نژاد فساد را به اوج رساندند و هم در سیاست‌های اقتصادی روحانی جای مردم کاملا خالیست. در سیاست‌های اجتماعی هم اصلاح‌طلبان که با شعار آزادی آمده بودند هیچ تغییر جدی‌ای در این عرصه ایجاد نکردند. مردم معترض امروز نمی‌خواهند پیگری خواسته‌هایشان را به سیاست‌های انتخاباتی محدود کنند.

برای این معترضان حالا روشن است که صندوق انتخابات و انتخاب میان اصلاح‌طلب/اصولگرا تنها راه‌حل مشکلاتشان نیست. در سیاست‌های اقتصادی، هم اصولگرایان در دوران احمدی‌نژاد فساد را به اوج رساندند و هم در سیاست‌های اقتصادی روحانی جای مردم کاملا خالیست.

معترضان خیابانی احتمالا ریشه‌های مشترکی ندارند. نسبت آن‌ها با گروه‌های سیاسی رسمی و اپوزیسیون نیز روشن نیست. اما عملکرد آن‌ها در روزهای اخیر نشان می‌دهد که از دوگانه اصلاح‌طلب/اصولگرا فراتر رفته‌اند. در این موقعیت که سال‌هاست گزینه‌ای جز دوگانه اصلاح‌طلب/اصولگرا در افق آینده مردم وجود ندارد، طبیعی است که برخی نگاهی نوستالژیک به گذشته بیندازند و آزادی و عدالت را صرفا در نفی آنچه که امروز موجود است جستجو کنند، حالا چه در گفتمان ایران آریایی و چه در نگاهی رومانتیک و غیر واقعی به حکومت پهلوی.  با این حال، تجربه روزهای بعدی اعتراضات نشان داد که حرف اعتراضات بازگشت به شکوه آریایی یا به دوران پهلوی نیست.

برآمدن  نیرویی نو

به طور خلاصه می‌توان ادعا کرد که اعتراضات سراسری این روزها علنی‌ترین بروز یک نیروی سیاسی سوم در ایران است. این نیروی نو که به هیچ‌کدام از دوگانه اصولگرا/اصلاح‌طلب تعلق ندارد، در سال‌های گذشته بخش عمده‌ای از سبد رای اصلاح‌طلبان را تشکیل داده است. همان‌ها که در سال‌های گذشته هر بار با اکراه به کاندیداهای اصلاح‌طلبان رای داده‌اند. بخش دیگری از این نیرو نیز احتمالا پیرو شعارهای عدالت‌طلبانه، به احمدی‌نژاد رای داده‌ بوده‌اند. اما به طور عمده، از آنجا که به‌رغم تاکید قانون اساسی بر آزادی احزاب و تجمعات، این اصل هرگز در جمهوری اسلامی اجرا نشده است، این نیروی نو عملا همواره بیرون از قانون تعریف شده است.

این نیروی سوم اجتماعی مثل سایر نیروهای اجتماعی هوادار اصولگرایان یا اصلاح‌طلبان خاستگاه‌های طبقاتی، اجتماعی و جغرافیایی متفاوتی دارد. همینطور خواسته‌های این نیرو نیز متفاوت و گسترده است. شاید درست به همین دلیل است که نمی‌توان افق و چشم‌اندازی مشخص را در میان معترضان امروز خیابان‌ها یافت.

به‌رغم گرایش‌های مقطعی به گروه‌های مختلف سیاسی درون نظام و اپوزیسیون این نیروی سوم را هنوز هیچ گروهی نمایندگی نمی‌کند. این گروه به طور کلی از سیاست رسمی کشور حذف شده است. اصلاح‌طلبان و اصولگرایان همواره سعی کرده‌اند این نیرو را در خود حل کنند اما اعتراضات این روزها به خوبی نشان می‌دهد که تلاش هر دو جناح ناموفق بوده است.

واکنش‌های هر دو گروه اصلاح‌طلب و اصولگرا نشان می‌دهد آن‌ها میلی ندارند که این رقیب سیاسی قوی به عرصه سیاست کشور وارد شود. اما واقعیت این است که سرکوب این اعتراضات کمکی به بیرون راندن این نیروی نو از عرصه سیاست امروز ایران نخواهد کرد.

به نظر می‌رسد این نیروی سیاسی سوم خواستار تغییراتی فوری در وضعیت زندگی خود در ایران است. این تغییرات نه از برنامه‌های دویست ساله بهبود اوضاع اصلاح‌طلبان و نه از مسیر وعده‌های «فردای رژیم» گروه‌های شناخته شده اپوزیسیون نمی‌گذرد. این نیروی سیاسی باید سازمان‌ها و نمایندگان خود را بسازد.

تظاهرات اعتراضی ممکن است چند روز یا چند ماه بعد به پایان برسند یا سرکوب شوند، اما میل به تغییرات سیاسی از طریق این نیروی نو باقی خواهد ماند.

یک سازمان‌دهی سیاسی مدرن، غیرهویتی، دموکراتیک، برابری‌طلب و مستقل می‌تواند این نیروی سیاسی را به صحنه سیاست ایران پیوند بزند و زندگی همه افراد این جامعه را بهبود ببخشد. ساختن این سازمان‌دهی سیاسی نیازمند کنشی جمعی و دموکراتیک میان همه کسانی است که به دنبال تغییرات واقعی در کشورند، حتی آن‌ها که این روزها از سرنوشت و ماهیت اعتراضات سراسری بیمناکند.

چنین سازماندهی سیاسی‌ای باید جای خود را درون قانون و عملکردهای سیاسی رسمی در داخل کشور بیابد. واکنش‌های هر دو گروه اصلاح‌طلب و اصولگرا نشان می‌دهد آن‌ها میلی ندارند که این رقیب سیاسی قوی به عرصه سیاست کشور وارد شود. اما واقعیت این است که سرکوب این اعتراضات کمکی به بیرون راندن این نیروی نو از عرصه سیاست امروز ایران نخواهد کرد.

منبع: میدان

۵ نظر

  1. سلام
    از این القاب واصطلاحهای سیاسی بگذریم و خودمانی صحبت کنیم
    زمانی که امام خمینی این انقلاب را راه اندازی کرد وعده هائی به ملت
    داد و افشاگریهائی در مورد معادن و گنجینه های ایران داد و گفت ملت
    ایران شما روی گنج خوابیده اید و شاه این گنجها را به تاراج میدهد
    چرا در این مملکت باید تضاد طبقاتی اینقدر زیاد باشد چرا باید در ادارات
    دولتی بجای رسیدگی به مردم کاغذ بازی باشد چرا باید افراد درباری
    اینقدر بخورند که از پرخوری بیمار شوند و زاغه نشینان در ایران از فرط
    گرسنگی بمیرند چرا با وجود اینهمه درامد که ایران از معادن دارد مردم
    گرسنه باشند…………………….
    خب ..مردم گوش دادند و به امید بهتر شدن که این گنجها نصیبشان
    شود شاه را بیرون کردند
    الان نزدیک چهل سال از انزمان میگذرد
    کدام وعده ها محقق شده
    اصلا بهترشده یا هزار برابر بدتر شده
    تازه در اونزمان اینقدر معادن و استخراج نداشتیم
    مثل حالا که فقط خدامیداند در شهر اسلویه چقدر درامد هست
    کو ….ملت چه سودی از این درامدها نصیبشان سده
    این گنجهائی که وعده دادند کو
    من یادمه که میگفتند اگر جمهوری اسلامی شود صلوات بفرستید
    هرچه میخواهید برایتان فراهم میشود …اینجوری
    مردم از گرانی مینالید …فردا گرانتر میکنند
    مردم از تبعیض طبقاتی مینالند …فردا حقوقشان را دوبرابر میکنند
    جوانان با مدارک بالا از بیکاری مینالند …فردا جوانان خودشان را با هیچ مدرکی سر کار میگذارند
    مردم از سو استفاده کردن ماموران و کارگزاران مینالند
    فردا میبینی یک چیز دیگر علم میکنند تا از اینطریق سواستفاده کنند
    مثل سرعت ۱۱۰ به ۱۰۰ که بهانه ای پیذا کنند برای جریمه کردن
    وووووووووووووووووووووووووووووووووووووووووووووووووووو
    مردم هم بالاخره یه ظرفیتی دارند
    ۴۰ سال هرکاری و هر بلائی که دلشان خواست بدون هیچ ترسی
    سر این ملت آوردند …ظزفیت پرشد
    پیمانه سرآمد
    بگذار بفهمند که مردم میفهمند
    واقعا با چه منطقی میگوئید بنزین را ۵۰ درصد گران میکنیم
    و توقع دارید هیچ چیز دیگر گران نشود …یا مردم را احمق فرض کرده اید
    نه …مردم میفهمند اگر هیچ نمیگفتند مال نجابت و اصالتشان بود
    والسلام
    مثل

  2. شایداگر گفته شود وضعیت نو تشریح دقیقتری باشد.گذشته موقعیتی تضاد آمیز است است که به صورت عادی اصلاح طلب واصول گرا دیگر براحتی همدیگرراتحمل نمی کنندواین را همواره درقبل وبعد ازازانتخابات های ۳رییس جمهور گذشته و…وجودداشته +بحران اقتصادی بیکاری-گرانی+نبودن آزادی که جزئ شعارهای اصلی انقلاب بود.

  3. بله من به عنوان جوان ۲۷ ساله همیشه به این فکر میکنم و به خود می گوییم چرا نباید راه سومی نباشد؟گرو بابای این مزخرفات نشخوار شده،با اینکه در بطن این جامعه ام همیشه احساس غربت می کنم انگار که تبعیدی باشم.

  4. با درود و هیجان این چند سطر را می نویسم. نویسنده مقاله اگر چه در بخش نخست روی پاره ای واقعیات انگشت گذاشته اما در بخش نتیجه گیری، یکم از ضرورت یک «سازمان‌دهی سیاسی مدرن، غیرهویتی، دموکراتیک، برابری‌طلب و مستقل» صحبت می کند که همان واژۀ ظاهرا بی آزار «غیر هویتی»اش به تنهایی می تواند حقوق و منافع پایه ای بخش بزرگی از جامعه (زنان و نیز اقلیت های ملی ساکن ایران) را به حاشیه براند. دوم، تاکید می کند که «چنین سازماندهی سیاسی‌ای باید جای خود را درون قانون و عملکردهای سیاسی رسمی در داخل کشور بیابد». این چیزی جز توهم پراکنی نیست. چرا که پشت هر سازماندهی و هر نهاد سیاسی، اهداف و منافع معینی قرار دارد. متن قانون و تجربۀ نزدیک به چهار دهه عملکردهای سیاسی رسمی (یا همان عمل حکومت) در ایران به روشنی نشان می دهد که در تضادی عمیق و آشتی ناپذیر با اهداف و منافع اکثریت اهالی قرار دارد. بنابراین اگر سازماندهی سیاسی مورد نظر نویسنده به معنی واقعی مدرن دموکراتیک و برابری طلب و مستقل است به ناگزیر این تضاد را بازتاب خواهد داد. آنجا این روزها ـ در ادامه سال ها فشار و بی عدالتی ـ در خیابان ها می گذرد شاهد غیر قابل انکار همین حقیقت است. تلاش نکنیم مردم را خواب کنیم و خود اگر خوابیم بهتر است بیدار شویم.

  5. هیچ نیرویی سر بر نمی آورد. ما به سرعت داریم به ته پرتگاه پرتاب می شویم .این مردم جوگیر و روان پریش چند ماه پیش هفتاد درصدی در انتخابات شرکت کردند و حالا تصمیم گرفتند انقلاب کنند! دقیقا به همین سرعت از انتخابات به انقلاب رسیدند!!!(میزان هوش عاطفی:صفر!)چند تا هم بانک و ماشین آتش زدند و حس قدرت پیدا کردند!! نهایتا بیست هزار نفر در انقلاب! فعال بودند و پنجاه هزار نفر هم کردار این بیست هزار تا را تماشا کردند(تماشاگران انقلاب)! بیشتر انقلابیون البته در اینترنت فعالند! رفتند در صفحه افراد مشهور و با تهدید و فحاشی از آنها می خواهند با قیااام مردمی همراه شوند!هر کس ساز مخالفی بزند به مزدور رژیم بودن متهم می شود و توی لیستی قرار می گیرد تا بعد از انقلاب با او تسویه حساب کنند!در حماقت و توحش و جهل با هم مسابقه گذاشتند. فکر کردند همه چیز همین قدر راحت و فانتزیه .ریختند توی خیابان به تخریب و شعارهای احمقانه .با دست خودشان دارند گوری بزرگ می کنند که اول از همه خودشان و عزیزانشان در آن دفن می شوند.کاملا واضح می بینم روزی را که دار و دسته های خشن داعشی درِ خانه هایشان را از جا می کنند و بدون هیچ حرفی توی سرشان تیر خالی می کنند پسر دو ساله شان را سر می برند و دختر ده ساله شان را با خود می برند.البته آن روز اکثرشان هم یک پا داعشی شده اند .شاید با اسلحه به سراغ همسایه ای که ازش کینه به دل دارند بروند یا سراغ دختری که زمانی جواب رد بهشان داده! خوب که نگاه کنید الان هم کم از داعشی و زامبی نیستند!!

نظری بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *